Hij is er! Handboek voor Natuurwandelingen

In dit handboek maak je kennis met de meest uiteenlopende landschappen: duinen, stranden, heiden, bossen, akkers, heuvels, rivieren, meren en moerassen. Elk landschap heeft zijn eigen planten, bloemen, insecten en zoogdieren. In verruigde rietvelden tref je blauwborsten aan, in vochtige duinvalleien en op zilte strandvlakten vind je de zeldzame parnassia, in drassige heidevelden hoor en zie je in het prille voorjaar heikikkers, die in paartijd prachtig blauw kleuren. In elk jaargetijde en bij elk weertype valt er weer iets anders te ontdekken.

Koos Dijksterhuis attendeert je op wat er zoal te zien is tijdens deze lange wandeltochten, en waar je op kunt letten. Het is het ideale natuurboek voor iedereen die graag meer wil waarnemen tijdens het wandelen, maar niet goed weet waar te beginnen.

Koos Dijksterhuis studeerde biologie en sociologie in Groningen. Hij heeft een dagelijkse column over natuur in Trouw, is columnist van Bionieuws en Vroege Vogels, geeft vrolijke lezingen en schrijft vormvaste verzen op rijm. Eerder publiceerde hij de boeken Een Groenlander in Afrika, Winnen van de Bierkaai, Akkervogels, De kiekendieven van het Oldambt, Jong&Wild, De spreeuw en Eilandgevoel.

Uitgeverij Atlas Contact | 248 p. | Paperback | €19,99 | ISBN 9789045035208 | ook als e-book

Geen oranje zandoogje

Bruin met witte stippen Foto Koos Dijksterhuis

In het natuurdagboek meldde ik dat ik bruine en oranje zandoogjes op Schiermonnikoog had gezien.

Zandoogjes fladderen rond en als ze eindelijk plaatsnemen, vouwen ze hun vleugels boven hun lijf tegen elkaar. Ze laten dan de onderkant van hun vleugels zien. Van boven zien beide zandoogjes er anders uit, maar van onder lijken ze sterk op elkaar. Het meest opvallende verschil is hun vleugel-oog. Beide soorten hebben een zwart oog in het oranje vleugelvlak op de onderkant van de voorvleugel. In dat zwarte rondje heeft het bruine zandoogje één witte stip, en het oranje zandoogje twee. Lees verder

Olijfgroene gast(en) uit het oosten

Grauwe fitis m. Foto Harvey van Diek

Terwijl ik in ons zomerhuis op Schiermonnikoog een natuurdagboek begin te typen, hoor ik dat er in het dennenbos een bijzondere bezoeker uit het oosten is gesignaleerd: een grauwe fitis. Hij zit op een plek waar ik al langs fietste op weg naar het strand.

Grauwe fitissen zijn kleine zangvogels uit de bossen van Rusland en Azië. De afgelopen eeuw zijn ze opgerukt naar het westen. In Zuid-Finland zijn ze helemaal ingeburgerd, en in Nederland verschijnen ze ook al regelmatig. Lees verder

Scheermessen op het strand

Amerikaanse zwaardschede en scheermes. Foto’s Koos Dijksterhuis

Het strand ligt bezaaid met schelpen die bekend staan als scheermessen. Officieel heten ze zwaardscheden en nog officiëler Ensis. De scheermessen die met miljoenen het strand kunnen bedekken en die de talrijkste schelpensoort van Nederland zijn, zijn Amerikaanse zwaardscheden. Die zijn nog niet zo lang ’s lands algemeenste strandvondst: ze zijn pas begin jaren ‘80 voor het eerst in Nederland gevonden.

De schelpen heten niet voor niets Amerikaans. Ze zijn met ballastwater in schepen aangevoerd uit Amerika en hebben zich in dertig jaar tijd opgewerkt tot nr. 1, waarbij drie of vier andere zwaardschedesoorten zijn weggeconcurreerd. Lees verder

Zeldzame schelpen zoeken

Boven: wulk en noordhoren, midden: 2 noordkrompen (rechter en linker), onder: wijde mantels Foto Koos Dijksterhuis

Het Oosterstrand en de Balg op Schiermonnikoog zijn de beste plekken in Nederland om zeldzame, noordelijke schelpen te vinden. Soms spoelen er verse aan, maar de meeste liggen al eeuwen opgeslagen in de bodem. Ze worden omhoog gewerkt, als bonen in een pot rijst, en worden uit het zand geblazen door oostelijke winden. De westenwind laat zand neerdwarrelen in de luwte ten oosten van het eiland en de oostenwind blaast het terug. Lees verder

Vogels op de oostpunt van Schier

Een zwerm drieteenstrandlopers. Foto Koos Dijksterhuis

Op de Balg, de strandvlakte aan de oostpunt van Schiermonnikoog, vliegen vier soorten sterns voorbij: visdiefjes, grote sterns, zwarte sterns en dwergsterns. Sterns zijn een van de sierlijkste vogelfamilies, dus mij hoor je niet klagen.

De visdiefjes zouden ook Noordse sterns kunnen zijn. De Wadden zijn het zuidelijkste broedgebied van die noordelijke vogels, die sterk op visdiefjes lijken. De zwarte sterns zijn iets kleiner en wat vlekkeriger. De grote sterns zijn groot, en hebben een zwarte kuif die al herfstig aan het uitvallen is. Ze roepen steeds krassend naar elkaar. Hogere geluidjes maken de dwergsterns, vliegende kleinoden met een wit voorhoofd. Lees verder

Zeehonden, dood en levend

Jonge zeehond. Foto Koos Dijksterhuis

Met zoon en twee vrienden van zoon ben ik op Schiermonnikoog. We fietsen naar de Balg, de eindeloze strandvlakte aan de oostpunt van het eiland. Het is westenwind, dus de terugweg zal zwaar worden, maar nu peddelen we lichtvoetig naar het verre oosten. De vloed komt op en we stappen steeds vaker af omdat onze wielen in het zachte zand zakken. Lees verder

Blauw vrouwtje van blauwtje

Icarusblauwtje v. op kattenstaart. Foto Koos Dijksterhuis

Op Schiermonnikoog bezoek ik een paar bloemrijke duinvalleien. De valleien zijn zelfs na maandenlange droogte nog vochtig, dankzij het kwelwater dat er aan de oppervlakte komt. Er bloeien dan ook veel bloemen; het zijn oases in een verdorde omgeving waar zelfs brandjes uitbraken. Lees verder